مدیریت جوجه کشی

میزان جوجه درآوري، وزن جوجه هاي تولید شده ، رشد و ماندگاري آنها با اولین تخم مرغهایی که توسط مرغهاي جوان گذارده می شود کم است. وزن جوجه هاي تولید شده بطور معمول بین62 تا 76 % وزن اولیه تخم مرغ است و رابطه شدیداً مثبتی بین وزن تخم مرغ و وزن جوجه هاي هچ شده وجود دارد.

جدول 1- ترکیب تخم مرغ  60) گرم(

تخم مرغ کامل

دیده شده است که هر یک گرم تغییر وزن تخم مرغ منجر به تغییري معادل با 2 تا 13 گرم در وزن جوجه گوشتی در سن 6 تا 8 هفتگی خواهد شد. این تأثیر در تخم مرغهایی که از مرغهاي جوان تولید می شود بسیار زیادتر است تا مادرهاي مسن .بنابراین بنظر می رسد که جور کردن تخم مرغها قبل از خواباندن در دستگاه از لحاظ تأثیر و بهتر شدن یکنواختی رشد جوجه هاي گوشتی یا پولت ها مزایایی داشته باشد.

تأثیر تغذیه مادرها براي بسیاري از محققین به اثبات رسیده است. بنابراین مرغهاي مادر باید از جیره هایی تغذیه شوند که داراي کلیه مواد مغذي مورد نیاز براي رشد جنین باشد.

پروتئین

هرچند اطلاع از تأثیر پروتئین خام و اسیدآمینه ها روي میزان جوجه در آوري مشکل است ، چندین بررسی نشان داده که کمبودهاي غذایی باعث تقلیل در سایز تخم مرغ و تولید آن می گردد درمواردي که میزان کمبود در حد مرزي است فقط تقلیل در سایز تخم مرغ مشاهده شده ولی در کمبودهاي شدید، تولید تخم مرغ ممکن است بطور کلی قطع شود. لازم است اسیدآمینه هاي ضروري به اندازه هاي کافی در تخم مرغ وجود داشته باشد تا جنین در تخم مرغ کاملاً بتواند رشد کند. بنابراین کمبودهاي اسیدآمینه اي در تخم مرغ براي رشد جنین و دوران بعدي رشد جوجه بعد از تولد مضر می باشد.

کربوهیدرات ها

به جز مطالب عمومی درباره تأثیر غذایی انرژي دلایل کمی درباره اثرات دریافت انرژي توسط مادرها از لحاظ رشد جنین یا میزان جوجه در آوري در دست می باشد. با سیستم هاي منظم تغذیه مادرهاي گوشتی تعادل بین دریافت پروتئین و انرژي تأثیر مشخصی در جوجه در آوري داشته باشد. وقتی دریافت پروتئین و انرژي بالا باشد میزان جوجه در آوري کاهش می یابد. این امر مخصوصاً در هنگامی که تولید تخم مرغ بال است دریافت انرژي پایین است قابل توجه می باشد.

لیپیدها

چربی در زرده منبع اصلی انرژي براي رشد و نمو جنین بوده بین 84 تا 96 % ماده اکسیدشدنی را تشکیل می دهد. براي تولید جوجه هاي سالم و زنده ماندنی وجود برخی از اسیدهاي چرب اشباع نشده مثل اسیدلینولئیک و آراشیدونیک در جیره مرغهاي مادر ضرورت دارد. کمبود غذایی اسید لینولئیک با تقلیل تولید تخم مرغ همراه بوده و کمبود مقدار چربی در زرده با افزایش تلفات جنین در تخم مرغ منجر می گردد.
در کمبود شدید اسید لینولئیک و آراشیدونیک که قابل تشخیص در زرده نیست میزان جوجه در آوري به صفر می رسد. با ایجاد تغییرات در جیره غذایی، تأثیر گذاردن برمقدار پروتئین- چربی یا کربوهیدرات تخم مرغ مشکل است ولی حساس ترین ماده مغذي در تغییرات جره غذایی عبارتند از ویتامین ها و مواد معدنی کم مقدار.

ویتامین ها

بیشترین تلفات مشخص جنین بستگی به وجود عیب و نقص هاي غذایی دارد. بخش عمده اي تلفات جنین که معمولاً در هچ هاي عادي مشاهده می شود، در 2 تا 4 روز اولیه خواباندن تخم مرغها و بعد از آن در طول روزهاي 18 تا 21 جوجه کشی و درست قبل از زمان جوجه در آوري می باشد. معمولاً فقط تعداد درصد کمی از کل تلفات جنین در هفته دوم( 8 تا 14 روزگی)نیز دیده می شود. اینحالت در مقایسه با میزان رشد جوجه ها مشخصه حساس تري از ناکافی بودن جیره غذایی مرغهاي مادر را نشان می دهد.

ویتامین A براي تولید تخم مرغهاي مناسب، نطفه داري و جوجه در آوري بهتر ضروري می باشد. کمبود ویتامین D منجر به افت قدرت جوجه در آوري گردیده و اگر مقدار ویتامین D اصلاً در جیره وجود نداشته باشد موجب خسارات اقتصادي می شود.

ویتامین E که بنام عامل عقیمی خوانده می شود نقش مشخصی در تولید مثل داشته و براي جوجه در آوري ضرورت فراوان دارد. در مورد ویتامین هاي گروه B کمپلکس روابط بینابینی مشخص بین ریبوفلاوین و غذا و تولید جوجه هاي سالم و سرزنده وجود دارد.

روابط مشابهی بین دریافت غذایی ویتامین ها و میزان جوجه درآوري و سلامت جوجه هاي تولیدي در مورد اسید پانتوتنیک – اسید نیکوتینیک – پیریدوکسین- اسید فولیک و بیوتین مشاهده شده است.

بسیاري از این ویتامین ها می توانند در بدن ذخیره شوند در نتیجه، مقدار موجود براي وارد شدن به تخم مرغ بستگی به دریافت غذایی آنها دارد. وقتی مرغها تنها با جیره گیاهی و با مکمل هاي مناسب ویتامینی ومعدنی تغذیه شوند، میزان جوجه درآوري در تخم مرغها پایین افتاده و جوجه هایی که از این تخم مرغها هچ می شوند کوچک و ضعیف بوده و تلفات درآنها بالا است. ولی وقتی بک منبع پروتئین حیوانی به همان جیره مادرها اضافه شود میزان جوجه درآوري بطور قابل توجهی بالا رفته و جوجه هاي تولید شده قوي می شوند و تلفات پایین می آید.

مواد معدنی

از آنجا که بسیاري از عوامل و روابط بینابینی در عناصر غیر آلی، ویتامین ها، اسیدآمینه ها و چربی موجود در جیره وجود دارد، تعیین اثرات ویژه مواد معدنی در میزان جوحه درآوري مشکل بنظر می رسد. کمبود مواد معدنی در جیره مرغ مادر ممکنست تأثیر مستقیمی داشته باشد و یا بطور غیر مستقیم بواسطه تأثیر سایر عوامل و روابط بینابینی برروي میزان قابلیت جذب عناصر دیگر اثر بگذارد.
مواد معدنی بطور قطع براي رشد و نمو جنین ضرورت دارند. چند جور کمبود غذایی در جیره مرغهاي مادر از لحاظ مواد معدنی ضروري مثل کلسیم- فسفر- منیزیوم- منگنز- روي- آهن- مس- مولیبدن- ید- سلنیوم منجر به کاهش کلی جوجه در آوري و ناهنجاري هاي جنینی می گردد.
زیادي مقدار مواد معدنی مثل سلنیوم- منیزیوم- مولیبدن- سدیم نیز زیان بخش واقع می شود. وقتی غلات سرشار از سلنیوم به مرغهاي مادر خورانده می شود بر رشد و نمو جنین تأثیر گذارده و معمولاً میزان هچ از تخم مرغها کاهش می یابد. کمبود مادري سلنیوم و آهن تأثیر مشخصی روي میان جوجه در آوري و زنده ماندن جوجه هاي تولید شده دارد.

سایر عوامل تغذیه اي

وقتی مقداري فیش سولوبل( پساب حاصل از پختن ماهی) – فرآورده هاي تخمیري و پودر علوفه به غذاهاي گله مادر اضافه شود، میزان جوجه دراوري و قدرت زنده ماندن جوجه هاي حاصله افزایش می یابد. در حالیکه برخی مواد اولیه غذایی اثرات مناسبی روي میزان جوجه درآوري دارد، جیره اي سرشار از کنجاله کلزا اثرات معکوسی روي جوجه هاي حاصله داشته جوجه ها ئچار هیپرتروفی تیروئید گردیده و وزن آنها تقلیل می یابد. همین اثرات زیان بخش به تیوسیانات ها و گلوکوزینولات ها که در کنجاله کلزا وجود دارند نیز نسبت داده می شود.

احتیاجات براي قدرت جوجه درآوري

قدرت جنین براي رشد و نمو و تولد بستگی مستقیم به مواد مغذي موجود در تخم مرغ داد که آنهم به نوبه خود بستگی به مواد مغذي موجود در جره غذایی گله مادر دارد. هرچند که اثرات کمبود غذایی ویتامین و مواد معدنی برروي میزان جوجه درآوري به خوبی شناخته نشده اند، توصیه هاي پیشنهاد شده براي مرغهاي نژاد سنگین و یا سبک از یکدیگر متمایز نبوده و اصولاً براساس نتایج حاصل از تجربیاتی است که مرغهاي روي بستر یا مرغهاي مادر صورت گرفته است. بنابراین ضرورت دارد که ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز براي جوجه درآوري دوباره مورد بررسی واقع شود.
پاره اي از مطالعات نشان داده که مرغهاي سنگین جثه به مقدار زیادتري ویتامین E ، اسید پانتوتنیک – اسید نیکوتینیک- اسیدفولیک و ویتامین ₁₂ B ریبوفلاوین براي بهترین قابلیت جوجه درآوري احتیاج دارند.
مشاهده وفور غیر عادي ناهنجاریهاي جنینی طی هر مرحله از دوره جوجه کشی نیز می تواند به نامتعادل بودن وضع تغذیه اي مربوط باشد. با اولین نشانه افزایش تلفات یا ناهنجاري هاي جنین لازم است که کافی بودن تغذیه در گله مرغهاي مادر تحت بازرسی قرار گرد.
به علاوه کلیه عناصر غذایی دیگري که روي تخم مرغهاي جوجه کشی تأثیر دارند نیز باید مورد کنترل واقع شوند.

Nutrition and Hatchability

Dr. C.V.Reddy , Hydarabad- India
Poultry International – June, 1993.
ترجمھ:دکترکریم نیکپورتھرانی